YEŞİL DEVRİM

Barış ADIBELLİ

badibelli@yahoo.com

4 Kasım, İran’da emperyalizm ile mücadele günü olarak kutlanıyor. Ancak 4 Kasım dünya politikasında önemli kılan en önemli neden 4 kasım 1979’da bir grup İranlı öğrencinin İslam Devrimine destek verme amacıyla Tahran’da  Amerikan elçiliğini işgal ederek buradaki 53 Amerikalı 444 gün boyunca rehin tutmalarıdır. Amerikan ordusu rehineleri kurtarmak için operasyon yaptı ancak iki helikopter düştü ve 8 Amerikalı ve bir de İranlı sivil öldü. Cezayir’de 19 Ocak 1981’de varılan anlaşma sonucu İran rehineleri serbest bırakmayı kabul etti. Ertesi gün yeni seçilen Reagan’ın yemin etmesinden birkaç dakika sonra rehineler serbest bırakıldı. Jimmy Carter’ın  Kasım 1980’deki başkanlık seçiminin kaybetmesinin nedeni de bu rehine krizi olmuştur.

Devrim, İran’da giderek anlamını yitirmeye başlamışken Bush yönetimi yeniden canlandırdı. Reformcuların güçlü olduğu bir dönemde ABD, İran’ı hedef tahtasına koyarak Batı ile daha yakın ilişkileri savunan reformcuların sandığa gömülmesine neden oldu. Gerekçe ise ABD’nin kendisine düşman arayışıydı. Ahmedinejad iktidarından en son şikâyet edecek ülke maalesef ABD’dir. Obama iktidara gelir gelmez İran konusunda selefi Bush ile aynı çizgide olmadığını göstermesi ve İslam dünyasına dostluk elini uzatması İran tarafında da olumlu karşılanmıştı; ancak yine de muhafazakâr mollalar temkini elden bırakmayarak Obama’nın da diğer liderlerden farklı olmadığını sürekli işlemeye başladılar. Gerçekten de Haziran 2009’da İran’da yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından ortaya çıkan kitlesel protesto hareketleri, bu mollaları haklı çıkarmıştı. Muhalefetin yaptığı sokak gösterilerine Obama yönetimi tam destek vererek aslında büyük bir çelişki sarmalı içerisinde olduklarını da göstermiş oluyordu. Değişim sloganıyla yola çıkan Obama, başta Bush yönetiminin meşhur stratejisi olan Renkli Devrim politikasından vazgeçeceğinin sinyalini veriyordu; fakat gelinen noktada Obama yönetimi, halkın alet edildiği bu kirli diplomasiyi İran’da tekrar yürürlüğe sokmaya çalıştı. Bir başka deyişle ortaya çıkan fırsatı değerlendirmeye gayret ederek Yeşil Devrimi gerçekleştirmeye çalıştı. Aslında, Obama yönetiminin önündeki belki de en büyük açmazlardan birsi Bush yönetiminin hayaletinin bir türlü üzerlerinden gitmemesiydi. Öyle ki, hâlen Bush kabinesinin Savunma Bakanı Gates görev başında ve Obama yönetimi, yerine uygun bir savunma bakanı getiremedi. Yeni yönetimler iş başına geldiğinde ulusal savunma gibi konularda görev yapmakta olan eski yöneticilerin bir süreliğine  yerlerinde kalması doğaldır. Yeni yönetim işleri öğrenene kadar bu böyle sürer, ancak temel sorun bu geçici durumun sürekli hâl almasıdır. Bu da bizlere gösteriyor ki ABD’nin ulusal savunması hâlen yeni muhafazakârların elinde bulunmaktadır.

İran’ın nükleer programıyla ortaya çıkan kriz hız kesmeden farklı boyutlar alıyor, ama bu krizden orta vadede İran kârlı çıkıyor gibi görünüyor. ABD ile yaşadığı sürtüşmesi İran’ı Çin ve Rusya nezdinde itibarlı bir dost ve ortak yaptı. İran dış politikası açısından mihver politikası pek de yabancı değil. Geçmişte, Şah döneminde İran’ın en önemli müttefikleri ABD ve İsrail’di. Bugün ise İran’ın en önemli müttefikleri Rusya ve Çin. Her iki ülke de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinde ABD’nin başını çektiği İran’a yaptırımların getirilmesini savunan cepheye  karşı İran’ın yanında duruyor. ABD’nin İran’a karşı politikası İran’a nükleer silahtan öte çok daha önemli bir şey kazandırmıştır; o da İran’ın son yıllarda zayıflamaya başlayan rejimi ile güç kaybeden devrim dinamizmini yeniden canlandırmasıdır. Devrim, İslami temellerin yanında İran milliyetçiliği ile de beslenerek güçlenmeye başladı. Sürekli devrim söylemini canlı tutan dinamiklere son dönemde İran milliyetçiliğinin de eklenmesi aslında  ABD’nin  İran’da milliyetçi ortamın yeşermesi için uygun koşulların oluşmasını sağlamasından gelmektedir….